शरबत

पहले जुनून आता था

मछलियों से भरी गाड़ी की तरह

फैल जाती थी उसकी बू

हवाओं में

पर गाड़ी के गुज़र जाने के बाद

हो जाती थी हवाएं साफ-सुथरी

जिसमें फिर सांस लेना संभव हो पाता था.

लेकिन अब

आने लगा है खुशबूदार जुनून

अभिप्रायवर्धक शरबतों की

शकल में.

लाल, हरे और केसरिया शरबत,

जिन्हें पीते ही

कोशिकाओं तक

उतर जाता है जुनून

और फिर मस्तिष्क कटने के बाद ही

लड़ पाते हैं धड़,

और गाते रहते हैं वृंदगान

समाज को बदलने के

अभिव्यक्ति की आज़ादी के

कौमी तिरस्कार के.

पहले तो

शत्रु के मित्र बनने की

संभावनाएं बरकरार रहती थी

लेकिन अब

मित्रों को भी शत्रु बना रही है

ये शरबतों की दुकानें.

जानता हूँ मैं कि तुम अब नहीं हो

कभी कभी

संशय की मज़बूत जड़ें उतर जाती है

मन की उपजाऊ ज़मीन में

और कहती है कि मैं भी

अब नहीं हूँ

होता है जब ऐसा

तो फैंकता हूँ मैं स्मृतियों का जाल

जिसमें फँस जाती है तुम्हारी

मछली की तरह फड़फड़ाती ताम्बई देह

और दिलाती है एहसास हमारे होने का

फिर वह जाल स्वयं

समंदर बन जाता है

जिसमें भटकती क़श्ती की तरह

खींचा चला जाता हूँ मैं

दिखता है, दूर हरेभरे द्वीप पर

छोटा सा मकान

जिसकी छत पर रखी है एक चारपाई

लेटा हूँ मैं उस पर

तारों को निहारते हुए

और तुम आकर बिछाती हो

अपने प्यार की चादर

आह! कितनी मीठी लगती है

चारपाई की रस्सी की चुभन

सूँघता रहता हूँ मैं

गिली मिट्टी की खुशबू सा तुम्हारा मौन

छा जाती है

किसी जलप्रपात से बनी

धुंध जैसी नमी

मेरी देह पर

मैं बोता हूँ प्यार तुम्हारी आत्मा में

यह देखकर

आसमान से उतर आते हैं

कुछ तारें छत पर

मुस्कुराते हैं बडी बेशर्मी से

तब तुम धीरे धीरे

उठती हो उपर

बन जाती हो ध्रुवतारा मेरे लिए

और भटकती क़श्ती जैसे मेरे अस्तित्व को

मिल जाती है दिशा.

क्यों मिल जाती है दिशा?

क्यों बन जाती हो तुम ध्रुवतारा, प्रिये?

क्योंकि तुम नहीं हो?

हाँ, मैं जानता हूँ तुम नहीं हो

यह भी मानने लगा हूँ कि

मैं भी नहीं हूँ

पर प्यार तो है, प्रिये

आखिर प्यार

मासूम प्रेत नहीं तो और क्या है?

इतना जान लो प्रिये कि

जो तुम्हारी आँखों ने कहे थे

उन शब्दों के गर्भ में

सिमटकर बैठे हैं हम अब भी

जिसे गणिका की तरह भोगा था हमने

उस उदासी में

फैले हुए हैं हम अब भी

जिन्हें खुशी के मंत्रोच्चारों से

शाश्र्वत बना दिया था हमने

उन पलों में

धड़क रहे हैं हम अब भी

वह बारिश, वह धूप,

वह दरिया की ताज़गी लेकर आती पवन

जिनको छुआ था हमने

मंत्रमुग्ध होकर

उनमें पलकें मूंदे बैठे हैं हम अब भी.

तो प्रिये

केवल तुम्हारा, या सिर्फ मेरा होना

निरर्थक हो सकता है

लेकिन क्या हमारे होने का अर्थ

जीवन का होना

नहीं है?

એક કવિતા

તું ત્રસ્ત છે, ઉધ્વસ્ત છે

તું ભ્રષ્ટ છે, તું કષ્ટ છે

તેજમાં તું ગ્રસ્ત છે ને તિમિરથી આશ્વસ્ત છે

શબ્દ તારો ઉદય છે ને અર્થ તારો અસ્ત છે

સ્વતંત્ર તું, પરતંત્ર તું

મંત્ર તું ને તંત્ર તું

તું ગર્ભિણી ને તું રજસ્વલા

તું તૃપ્તિ છે ને તું જ નિર્જલા

રતિ તું છે ને જતિ તું

ક્રાંતિ તું છે ને ભ્રાંતિ તું

સ્તુતિ તું, તું જ પ્રસ્તુતિ

શ્રુતિ તું ને તું જ સ્મૃતિ

તું સતી ને તું જ ગણિકા

ગંગાયે તું ને તું જ મણિકર્ણિકા

દુંદુંભિનો નાદ તું, તું જ સંધિની આર્દ્રતા

તું ચિત્તનો વિસ્ફોટ છે ને તું જ સ્થિતપ્રજ્ઞતા

ખોંખારો વરતાય તારો

હોંકારો પડઘાય તારો

મલિનતાના કાંપમાં ને સાચની તીખી આંચમાં

થાય છે આભાસ તારો, થાય છે આભાસ તારો...

તુષારનો અવતાર તું ધરીને આવતી

ભૃંગપ્રિયાની સુગંધ તું બધે પ્રસરાવતી

તત્ત્વનાં ઝાંઝરથી તું ચિત્તને રણકાવતી

વજ્રજ્વાલા થઈ કદીક તું જ ગગન ચમકાવતી

તું જ ગગન ચમકાવતી...

ઓટલે અવ્યક્તના આરૂઢ તું સંવેદના

થાકમાં શ્રમિકોના તું કણસતી વેદના

અન્યાય સામે બની જતી તું કર્ણભેદી ગર્જના

સચરાચરમાં વ્યાપ્ત એવી તું ચેતના

વેદોનું છે જ્ઞાન તું

પ્રસ્વેદનું પ્રમાણ તું

પોંખું તને, પીંખું તને

રોપું તુજમાં બીજ મારું

તોય ના પામું તને

ના પામું, ના પામું

તોય હું ના પામું તને

કેમ કે તું ત્રસ્ત છે, ઉધ્વસ્ત છે 

તું ભ્રષ્ટ છે, તું કષ્ટ છે.

-   13 ઑગસ્ટ 2018

અણમાનીતી                      

એક છે રાજા

એને ચાર-પાંચ રાણી

ત્રણ-ચાર માનીતી

ને એક અણમાનીતી

સદીઓથી અણમાનીતી

ઉતારતી રહી છે

એનાં સાંસ્કૃતિક આભૂષણો

અમુક ઝગમગતાં તો અમુક કોહવાયેલાં

અમુક સાજાંસારાં તો અમુક નંદવાયેલાં

માનીતીઓ હસે છે

દરબારીઓ મરકે છે

રાજા પણ ખુશ છે

એણે અ આભૂષણો ગળાવીને

ઘડાવી છે હીરાજડિત રાજપોથી

એ જ તો છે મુક્તિ ને સ્વાતંત્ર્યની જ્યોતિ

અણમાનીતી

હૈયામાં શ્રદ્ધા ને હથેળીમાં દીવો લઈ

પવિત્ર રાજપોથીને પૂજવા જાય ત્યારે

માનીતીઓને લાગે છે, સાલી

આ તો રાજપોથી બાળવાને હાલી

માનીતીઓના આક્રંદને

કવિતા પહેરાવીને

દરબારીઓએ બનાવ્યું છે વધુ વેધક

એટલે જ અણમાનીતીના અવાજે

કરી લીધું છે જૌહર

હવે તો એનું મૌન ખુદ કરે છે એને સવાલ

“તેં માનીતીઓ વિરુદ્ધ ચાલી છે કોઈ ચાલ?”

અણમાનીતી ક્ષુબ્ધ છે

દરબારીઓ રોજ એના ભોજનમાં ભેળવે છે

અપરાધભાવનું ઝેર

એની આડઅસરમાં આજકાલ

એ ઉતારે છે ગંદી ગાળોનો ફાલ

દરબારીઓ

રોજ બેસાડે છે રાજાને

માનીતીઓના ચોટલા વાળવા

ત્યારે અણમાનીતીને આવે છે યાદ

મુક્તિ ને સ્વાતંત્ર્યનો ખોરો સ્વાદ

એના કાનમાં ઊગી છે તરસ, રાજા

સમાનતાનાં ક્યારે વાગશે વાજાં?

મારી વહાલી દીકરી

મારી વહાલી દીકરી

માફ કરજે મને

હાલરડાંની સ્નિગ્ધતાને બદલે

હું તને આપું છું

ખરબચડી કવિતા

જેમાં છે ખચાખચ માંસ કાપતા

કસાઈના છરાનો

લોહિયાળ લય.

મને ખબર છે

તારે હરિયાળા ઘાસ પર ઝૂમતાં

પતંગિયાંના રંગથી

રંગવી છે

તારી નાજુક હથેળી

પણ મારે ભરવો છે એમાં

દારૂગોળાનો કાળો રંગ

માફ કરજે મને.

પરી અને રાજકુમારની વાર્તા કહીને

નહીં આંજી શકું હું

તારી આંખમાં

વિસ્મયનું આંજણ

મને માફ કરજે

મારે તો માંડવી છે

લંપટ દૈત્યોની વાર્તા

જે અંધારી ગલીઓમાં

કરે છે નગ્ન અટ્ટહાસ્ય

ને ખેંચે છે સભ્યતાનાં ચીર.

માફ કરજે મને

હું તારા બાળપણને તપાવીને

બનાવી રહ્યો છું

સખત લોઢા જેવું, જેથી

કોઈ તારી યુવાની પર

તેજાબ રેડી ન જાય.

આમ છતાં

જો દુર્ભાગ્યે બને એવું કે

લાળ પાડતો અંધકાર

શોષી લે તારી ચીસો

ને રાક્ષસી નહોર

ઉતરડી નાખે તારું અસ્તિત્વ

તો મારી દીકરી

શરમનો પહાડ ઊંચકીને

ફરતી નહીં તું

દાટી દેજે તારી

ભયાનક સ્મૃતિઓ માટીમાં

ઊગી નીકળજે ફરી

તારા આત્માના સૂરજ સાથે

એના તાપમાં

અંજાઈ જશે

તારા પર હસતી

બધી આંખો.

જરા સંભાળજો

એમનાં કરગરતાં વેણમાંથી
એમની આંખોમાં રહેલી યાચનામાંથી
એમના જોડાયેલા હાથમાંથી
એમની પીઠ પર પડેલા સોળમાંથી
એમના ગળામાં અટકી ગયેલી ચીસમાંથી
રચાઈ શકે છે એવી દલિતસ્મૃતિ,
જેના પ્રત્યેક શ્ર્લોકમાં
તમારી ખાલ ઉધેડવાનો હુંકાર હોય
જેની પ્રત્યેક શ્રુતિમાં
તમને તમારા જ મેલામાં ડૂબકી ખવડાવવાની
ગર્જના હોય.
ધ્યાન રાખજો જરા
જો તમારી સદીઓ જૂની લાકડી
છીનવાઈ ગઈ
તો તમારા મનની ગંદકીની સાથેસાથે
તમારી પણ સાફસૂફી થઈ જશે.

હિમમાનવ

ઉપરથી શીતળ અને શાંત લાગતું

મારું રેસ્ટલેસ બ્રહ્માંડ

અંદરથી ખદબદે છે બોઇલરની જેમ

પળેપળે થાય છે એમાં અસંખ્ય ઉલ્કાપાતો

ક્ષણેક્ષણે સર્જાય અને વિલોપાય છે

અગણિત આકાશગંગાઓ, તારાઓ, સૂર્યમાળાઓ ને બ્લૅક હોલ્સ

અને હું એ કરોડો આકાશગંગામાં

અશ્વત્થામાનું ટાઈમ મશીન લઈને વિહરું છું

સેકન્ડના એક લાખ છ્યાંસી હજાર માઈલની ગતિએ

એટલે મીન્સ કે

ઍટ ધ સ્પીડ ઑફ લાઈટ

સ્થળકાળની સરહદોની તો ઐસી કી તૈસી...

પ્રકાશવેગે થતી આ રઝળપાટ

મને ફેરવી નાખે છે ઊર્જામાં

હજારો સૂર્યનો પ્રચંડ ઊર્જાધોધ બની જાય છે

મારો અણુએ અણુ

છતાં એ રહે છે

ફ્યુઝન વિના સુષુપ્ત અને ઠંડોગાર

સભ્યતાનું શિલ્પ ઘડનાર

રોમન સામ્રાજ્યના કોલોઝિયમમાં

જીવસાટે લોકરંજન કરતાં કરતાં ટપકી ગયેલું

ગ્લૅડિયેટરનું શિવામ્બુ ચાખ્યું છે મેં

આંસુ જેવું ખારું

ગૌમૂત્ર જેવું પવિત્ર ને પાપભંજક.

પછી ચચરી ગયેલી જીભ પર

ખડીસાકરનો ગાંગડો મૂકીને

ગાયું છેઃ અજીબ દાસ્તાં હૈ યહ...

કોલંબસના વહાણવટાની દિશાહિનતામાંથી જન્મીને

ગોલ્ડરશનાં આંધળુકિયાં કરતો

રેડ ઈન્ડિયનોનું નિકંદન કાઢતો

ગુલામોનાં સીસમિયાં શરીરોને લપેટતો

મલ્ટીનૅશનલોનો જયઘોષ બોલાવતો

ગામને ચોતરે બેસીને પારકી પંચાતો કરતો

એક રાષ્ટ્રધ્વજ

ચંદ્રની છાતી પર ફરકતો જોઈને

21 તોપોની સલામી આપી છે મેં.

એ તોપોનાં નાળચાનું રૂદન

હજી હસાવે છે મને

હસતાં હસતાં રામધૂને ચડી જાઉં છું હું

ગોવિંદ બોલો હરિ ગોપાલ બોલો...

દેવો અને દાનવોના સ્વર્ગલોભ પર હાક થૂ કરી,

વેદકાલીન ઋષિઓનાં તપ, ક્રોધ, મોહ અને ત્યાગનો

સ્વાસ્થ્યવર્ધક ચ્યવનપ્રાશ આરોગી,

મનુના ચાર વર્ણનું જીર્ણશીર્ણ સામાજિક બખ્તર ધારણ કરી

હું ભમ્યો છું

કૌરવો અને પાંડવોના મહાન ભારતમાં.

રામરાજ્યમાં સીતાની અગ્નિપરીક્ષા લેતા

મર્યાદાપુરુષોત્તમની આંખમાં છુપાયેલી લાચારી

નિહાળી છે મેં.

કૃષ્ણની વાંસળીમાંથી પ્રેમગીત સાથે વછૂટેલા

કાર્બન ડાયોક્સાઈડને શોષીને

ઑક્સિજનની લહાણી કરતા

કદંબવૃક્ષ હેઠળ પોરો ખાધો છે મેં.

ચાણક્યની બદલાયેલી હેરસ્ટાઈલનું

સાચું કારણ હિન્દી ફિલ્મમાં મેં જોયું છેઃ

ખૂન કા બદલા ખૂન.

પુરાણથી ઈતિહાસ સુધી

જ્ઞાનથી વિજ્ઞાન સુધી

અને ભક્તિથી શક્તિ સુધીની

આ ગાઈડેડ ટુરમાં

મોક્ષના હિલસ્ટેશન પર વેકેશન ગાળી,

થોડા સમયમાં કંટાળીને

પાછો ફર્યો છું હું રૂટિન લાઈફમાં.

પિરામિડોમાં દટાયેલાં મમીના ચહેરા પર ડોકાતી

ફાની દુનિયામાં પાછા ફરવાની એષણાને

ડિજિટલ કૅમેરામાં કૅપ્ચર કરી લીધી છે મેં

જિઝસ ક્રાઈસ્ટને વેટિકનના એક ખૂણામાં

નામદાર પોપની સામે બેસીને

ક્રિશ્ચિયનિટીના પાઠ ભણતા જોયા છે.

વિશ્વવિગ્રહો અને આંતરવિગ્રહો પછી ગીધોનાં ટોળાંને

બેસ્ટ સફાઈ કામદારનો અવૉર્ડ આપતા સન્માન સમારંભોમાં

ગેટક્રૅશિંગ કર્યું છે મેં.

હિટલરના હાથે હણાયેલા

યહુદીઓની કબરો પર

પ્રાર્થના કરતાં કરતાં

સ્વસ્તિકના પ્રતીકને દયાભાવે જોયું છે મેં.

મહેમૂદ ગઝનીના મૂર્તિભંજક હાથમાં ચમકતી

ઈસ્લામી શમશેરમાં વીજળીના કડાકા અને

અયોધ્યાની મસ્જિદ પર પડતા હિન્દુત્વના હથોડામાં

ભૂકંપની ગડગડાટીઓ પણ સાંભળીને મેં.

ગાંધીસત્યનો સૂપ અને

શિવાજી, અકબર, રાણા પ્રતાપ, બોઝ, ભગતસિંહ

જેવા વીરપુરુષોના વીર્યનું કૉકટેલ

પીધું છે મેં.

હજી છે યાર, સાંભળો.

પ્રેમના પતરા પર શિશ્નને ઘસી ઘસીને ઊજળું કર્યું છે.

ક. મા. મુન્શીની મંજરીને બગલમાં દબાવીને

હસ્તમૈથુન કરતાં કરતાં

વાત્સ્યાયનને સાષ્ટાંગ દડવત્ પ્રણામ કર્યાં છે.

પૉર્નોગ્રાફીની વેબસાઈટોમાં

પુષ્પધન્વાનાં દર્શનથી કૃતાર્થ થઈ ગયો છું હું.

મેરિલીન મનરોના સ્કર્ટ હેઠળની દુનિયા દર્શાવનાર પવનને

ચૂમ્યો છે તીવ્રતાથી.

સામ્યવાદનું હળ લઈને

વાસકસજ્જાનું ત્રિકોણાકાર ખેતર પણ ખેડ્યું છે, યાર.

સાહિત્ય પરિષદોમાં નાગા શબ્દોને

લાઈનબંધ ઊભા રાખી

એમનાં છાતી, કમર, જાંઘ આદિનું

માપ લેતાં લેતાં

ગલગલિયાં થતાં હોય એ રીતે હસતા દરજીઓ સાથે

સર્જનના સંચા પર પણ બેઠો છું હું.

અરે, શેરબજારના કામાતુર ઇન્ડેક્સનું ઉત્થાન જોઈને

ગાંડીતૂર થયેલી સિસ્ટમની સાંઢણીઓ પર

સવારી પણ કરી છે

મુક્ત અર્થતંત્રના રણમાં, બૉસ.

એ સાંઢણીઓએ ઉડાડેલી

લિબરલાઈઝેશનની ડમરીઓમાં ઢંકાઈ ગયેલા

મિડલ ક્લાસ હોમેસેપિયન્સ સેપિયન્સના મહાસાગરને જોઈને

દિલથી ગાયું છેઃ કારવાં ગુઝર ગયા, ગુબાર દેખતે રહેં...

માહિતીના વિસ્ફોટની કરચો

ઊડીને મનમાં ખૂંચી ગઈ છે

મારામાં કાંકરી ખૂંચે છે, ભાઈ... ખૂંચે છે.

આમ છતાં

મારા રેસ્ટલેસ બ્રહ્માંડ પર

બરફના થર જામેલા છે

જેણે બનાવી દીધો છે મને હિમમાનવ,

ઉપરથી શાંત ને ઠંડોગાર

અને ભીતરથી ખદબદતો.

બસ, ગાતો રહું છું:

યહ રોશની કે સાથ ક્યૂં, ધુંઆ ઉઠા ચરાગ સે...