મેરી અંગડાઈ ન ટૂટે તૂ આ જા... 

આમ તો અત્યારના અવસાદી માહોલમાં રોમૅન્ટિક વાત કરવામાં ગિલ્ટ થાય, પણ કાલે સાંજે ઝરમર વરસાદે અવસાદને થોડોક સમય માટે ધોઈને પ્રસન્નતા ભરી દીધી હતી. કારણ હતું કજરારે ગીત...

ઘણી વાર સાંભળેલું શંકર-અહેસાન-લૉયનું અને ખાસ તો ગુલઝારનું આ ગીત આજે સોસાયટીમાં ભીના ભીના આંટા મારતી વખતે પાછું સાંભળ્યું. દર વખતે ધ્યાન આ પંક્તિ પર જ જતું: તેરી બાતોં મેં કિમામ કી ખુશ્બૂ હૈ, તેરા આના ભી ગર્મિયોં કી લૂ હૈ... અને ઝૂમી ઊઠવા માટે મ્યુઝિક ઉપરાંતનું ગુલઝારી કારણ મળી જતું..

જોકે આજે આલિશા ચિનૉયના માદક અવાજમાં વારંવાર રિપીટ થતી અને સામાન્ય લાગતી લાઈન 'મેરી અંગડાઈ ના ટૂટે તૂ આજા' મનમાં પહેલી વાર ઉઘાડ કરી ગઈ. આમ તો હિન્દીમાં 'અંગડાઈ તોડના'નો અર્થ થાય કામ કર્યા વિના એદીની જેમ પડ્યા રહેવું. જોકે ગુલઝારને એવો સાદો અર્થ અભિપ્રેત હોય? મને નથી લાગતું. ઉપરથી ઉર્દૂમાં અંગડાઈને બદનની ખૂબસૂરતી સાથે જોડતા ઢગલાબંધ શેર છે અને આ ગીતમાં અંગડાઈ સાથે નાયિકાનું ઈજન પણ છે. એ રીતે વિચારતાં બત્તી થઈ કે આ ગીતમાં આ લાઈન તો શૃંગારનું શિખર છે.

નાયિકા અહીં નાયકને માત્ર ઈજન નથી આપતી, બલ્કે એવી પળે આવવાનું કહે છે કે જ્યારે એ જાગીને આળસ મરડી રહી હોય. ના, એમ નહીં. આળસ મરડવી એમ કહેવામાં રોમાન્સ મરડાઈ જાય છે. એટલે અંગડાઈ પૂરતું હિન્દી જ રાખીને હજી શૃંગારિક રીતે કહેવાની કોશિશ કરું.

નાયિકા અહીં જેટલું કહે છે એના કરતાં ઘણું અધ્યાહાર રાખે છે. એ અધ્યાહારમાં, એ અવ્યક્તમાં છલકાય છે એની આરઝૂ, જે નાયકને પોતાનું સૌંદર્યપાન કરાવવાની છે. એ જાણે છે કે અંગડાઈ લેતી એની અંગભંગિમાઓ એના શરીરમાં જે કમનીય વળાંકો સર્જશે, એનાં અંગોને જે આકર્ષક રૂપ આપશે એ જોઈને એનો પ્રેમી એને પોતાની ભુજાઓમાં સમાવી લેશે. અહીં અવ્યક્ત છે નાયિકાનાં નાયક સાથે પ્રેમનાં પ્રચંડ મોજાં પર સવાર થઈને નિર્બંધ સાયુજ્ય માણવાનાં અરમાન.

આ સિવાય હજી અવ્યક્ત છે એ નાયિકાનો છૂપો ડર. એને લાગે છે કે નાયક જલ્દી નહીં આવે તો એ મારી અંગડાઈ જોઈ નહિ શકે અને મારાં અરમાનો અધૂરાં રહી જશે. એટલે એ એક રીતે નાયકને પળ વારમાં આવી જવાનું સૂચવે છે. અંગડાઈ તો પળ વારમાં જ લેવાય ને તૂટે ને? જિંદગીનું પણ સાલું એવું જ છે. પળ વારમાં પૂરી થઈ જાય છે. એટલે જ આનંદ બક્ષી કહે છેઃ આદમી ઠીક સે દેખ પાતા નહીં ઔર પરદે પર મંઝર બદલ જાતા હૈ.

ઓહ, રોમાન્સ તોડીને ફિલસૂફીમાં સરી પડવા બદલ સૉરી. એનીવે, થોડામાં ઝાઝું કહી દેવાનો કસબ ગુલઝારમાં ઠાંસીને ભરેલો છે એવું માનવું મને ગમે છે. શક્ય છે કે ઉપરોક્ત લાઈન વિશે તમારામાંથી ઘણાની બત્તી બહુ પહેલાં થઈ ગઈ હોય. શક્ય છે કે હિન્દી-ઉર્દૂના જાણકારો કઈંક બીજો જ અર્થ કાઢે. મેં તો જે સૂઝ્યું-સમજાયું એ લખ્યું.

ઉપર ઉર્દૂમાં અંગડાઈના શેરની વાત કરી છે તો પ્રસ્તુત છે પાકિસ્તાની શાયરા પરવીન શાકિરનો શેર:

अब भी बरसात की रातों में बदन टूटता है
जाग उठती हैं अजब ख़्वाहिशें अंगड़ाई की

ને આ જૌન એલિયાનો શેરઃ

अब तो उस के बारे में तुम जो चाहो वो कह डालो
वो अंगड़ाई मेरे कमरे तक तो बड़ी रूहानी थीTop of Form